Ọmụmụ Ihe Banyere Ịtụle Oge Ụbọchị Izu Ike nke Baịbụl —
Olee mgbe Ụbọchị Izu Ike ga-amalite n'ezie?
Ụbọchị izu ike bụ ụbọchị nke asaa Chineke gọziri ma doo ya nsọ. Ndị kwere ekwe anaghị edebe ụbọchị izu ike iji nweta nzọpụta.
Kama, n'okpuru amara, ha na-echeta ọrụ okike na mgbapụta Chineke dị ukwuu ma na-atụ anya izu ike ebighị ebi nke ga-abịa.
Taa, ọtụtụ echiche dị iche iche dị gbasara mgbe Ụbọchị Izu Ike ga-amalite na mgbe ọ ga-agwụ.
Ụfọdụ na-agbaso omenala ndị Juu mgbe e mesịrị ma na-edebe Ụbọchị Izu Ike site na anyanwụ dara na Fraịdee ruo mgbe anyanwụ dara na Satọdee.
Ụfọdụ na-agụta ya dabere na oge anyanwụ dara ma ọ bụ ọdịdị kpakpando.
Ụfọdụ na-agbaso kalenda obodo nke oge a ma jiri etiti abalị dị ka ókè ụbọchị, ya bụ, ebe kewara n'etiti otu ụbọchị na nke na-esote.
Ndị ọzọ, dabere na amaokwu dị iche iche nke Baịbụl, kwenyere na ụbọchị zuru ezu na-amalite site n'ehihie, na-aga n'ihu ruo mgbede na abalị, ma na-akwụsị mgbe ehihie na-abịa.
Dịka nghọta a si dị, ụbọchị izu ike nke asaa ga-amalite n'ehihie Satọdee ma kwụsị na mmalite nke ehihie Sọnde.
Ọmụmụ ihe a na-enyocha ma echiche ikpeazụ a ọ nwere nkwado sitere n'Akwụkwọ Nsọ na nke akụkọ ihe mere eme.
1. Olee otu esi akpụ "Ụbọchị" na Jenesis?
Jenesis 1:3-5 dere:
Chineke sịrị, “Ka ìhè dị,” ìhè wee dị. Chineke hụrụ na ìhè ahụ dị mma, Chineke wee kewaa ìhè ahụ na ọchịchịrị. Chineke kpọrọ ìhè ahụ Ehihie, ọchịchịrị ahụ kpọkwara Abalị. E wee nwee mgbede, ụtụtụ wee bụrụ ụbọchị mbụ.
A na-echekarị na ebe ọ bụ na ihe odide ahụ kwuru, "e nwere mgbede, e nwekwara ụtụtụ," otu ụbọchị ga-amalite n'uhuruchi.
Agbanyeghị, ịgụ usoro nke ụbọchị mbụ dị na Jenesis nke ọma na-enye ohere ọzọ.
Ná mmalite okike, ụwa enweghị ọdịdị na ihe efu, ọchịchịrị dịkwa n'elu omimi ahụ. Ọchịchịrị adịlarị, mana ìhè nke Chineke kere ma mata ihe dị iche apụtabeghị. Chineke sịrị, "Ka ìhè dị," ọ bụ naanị mgbe ahụ ka ìhè dị. Chineke kewapụrụ ìhè na ọchịchịrị, kpọọ ìhè ahụ "Ehihie" na ọchịchịrị ahụ "Abalị."
Ya mere, a pụrụ ịghọta usoro ihe mere n'ụbọchị mbụ dị ka:
Ọchịchịrị mbụ → Chineke na-emepụta ìhè → Ụbọchị → Anyasị → Abalị → Ụtụtụ → Emechara ụbọchị mbụ
Nke a abụghị kpọmkwem otu ihe ahụ dị ka ikwu na ụbọchị ahụ malitere na mgbede.
"Anyasị" bụ mgbanwe nke ìhè anyanwụ na-abịa ná njedebe ma abalị amalite, ebe "ụtụtụ" bụ mgbanwe nke abalị na-akwụsị ma ìhè anyanwụ amalite ọzọ.
Ya mere, okwu ahụ bụ:
"Anyasị wee dị, ụtụtụ wee dị, ụbọchị mbụ"
A pụkwara ịghọta na ọ pụtara na ụbọchị okike zuru oke gafere n'ehihie, mgbede, na abalị ruo mgbe ụtụtụ ruru. N'oge ahụ, ụbọchị mbụ gwụchara, ụbọchị nke abụọ amalitekwa.
Site n'ụbọchị nke abụọ gaa n'ihu, a pụrụ ịkọwa otu ụbọchị dị ka:
Ìhè → Mgbede → Abali → Ụtụtụ
Ya bụ, ụbọchị na-amalite n'ụtụtụ n'oge ehihie ma na-akwụsị n'ụtụtụ echi ya.
Nkọwa a abụghị naanị echiche nke oge a. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta Juu na Baịbụl ekwuola na Izrel oge ochie nwere ike iji ụzọ ụtụtụ ruo ụtụtụ mee ihe iji gụọ ụbọchị ahụ.
2. Ụbọchị Mkpuchi Mmehie: “Mgbede ruo mgbede” ọ̀ bụ Ịkatọ Izugbe nke otu ụbọchị, ka ọ̀ bụ Ememe Pụrụ Iche?
Levitikọs 23:27 kwuru, sị:
N'ụbọchị nke iri nke ọnwa nke asaa a, a ga-enwe ụbọchị mkpuchi mmehie.
Ma Levitikọs 23:32 nyere iwu pụrụ iche:
Malite n'abalị nke ụbọchị itoolu nke ọnwa ahụ ruo mgbede echi ya, unu ga-edebe ụbọchị izu ike unu.
Nke a bụ nkọwa dị oke mkpa.
Ọ bụrụ na "anyasị nke itoolu" abụrụlarị mmalite nke ụbọchị nke iri, gịnị mere ederede ahụ ka ji kpọọ ya:
mgbede nke ụbọchị nke itoolu
kama ịbụ "anyasị nke ụbọchị nke iri"?
Ihe ọzọ a pụrụ ịghọta bụ na ókè ụbọchị nkịtị na-anọgide n'ụtụtụ, ebe ibu ọnụ pụrụ iche na mkparị onwe onye dị mkpa maka Ụbọchị Mkpuchi Mmehie malitere n'isi ụtụtụ, n'uhuruchi nke itoolu, ma nọgide ruo mgbede nke iri.
N'ihi ya:
Ehihie nke ụbọchị nke itoolu → Mgbede nke ụbọchị nke itoolu [ebu ọnụ na-amalite] → Ehihie nke ụbọchị nke iri [Ụbọchị Mkpuchi Mmehie] → Mgbede nke ụbọchị nke iri [ebu ọnụ na-akwụsị]
Dịka nghọta a si dị, "mgbede ruo mgbede" na-akọwa:
oge pụrụ iche nke idebe Ụbọchị Mkpuchi Mmehie
kama ịkọwa ihe niile:
njedebe nke ndụ kwa ụbọchị
Ọdịiche a dị mkpa.
Baịbụl ekwughị:
“A ga-edebe ụbọchị izu ike ọ bụla site na mgbede ruo mgbede.”
Levitikọs 23:32 metụtara kpọmkwem Ụbọchị Mkpuchi Mmehie, nke nwekwara iwu pụrụ iche nke imekpa onwe onye ahụ ahụ.
Ya mere, ịgbasa amaokwu a n'ime iwu zuru ụwa ọnụ maka Ụbọchị Izu Ike kwa izu chọrọ nkwado ọzọ sitere n'Akwụkwọ Nsọ.
3. Mmekọrịta dị n'etiti "Ụbọchị ahụ" na "Ụtụtụ"
Ọtụtụ amaokwu dị n'Iwu Mozis dị mkpa karịsịa.
Levitikọs 7:15 kwuru na a ga-eri anụ àjà ekele n'ụbọchị e ji chụọ àjà, a gaghịkwa ahapụ ya ruo ụtụtụ.
Levitikọs 22:30 kwukwara ọzọ:
A ga-eri ya n'otu ụbọchị ahụ; unu agaghị ahapụ ya ruo ụtụtụ.
Deuterọnọmi 21:23 nyere iwu n'otu aka ahụ:
Ozu ya agaghị anọ n'elu osisi ahụ n'abalị niile, mana ị ga-eli ya n'ụbọchị ahụ.
Akụkụ ndị a na-egosipụta usoro a n'ụzọ ebumpụta ụwa:
Ụbọchị ahụ → Mgbede → Abali → Ụtụtụ
Ha na-egosi na mgbede na abalị ka bụ nke "ụbọchị ahụ," ebe ọbịbịa nke ụtụtụ na-egosi mmalite nke ụbọchị na-esote.
Ya mere, a pụrụ iri àjà ahụ n'uhuruchi na n'abalị nke otu ụbọchị ahụ, mana ọ gaghị adịgide ruo ụtụtụ. Okwu a kwekọrọ na ọrụ ụtụtụ dị ka ókèala nke ihe achọrọ maka "ụbọchị ahụ" na-adịghịzi arụ ọrụ.
Okwu a na-akwado nghọta doro anya na otu ụbọchị na-amalite n'ụtụtụ n'oge ehihie, na-aga n'ihu ruo mgbede, na abalị, ma na-agwụ n'ụtụtụ.
Ma ọ dịkarịa ala, amaokwu ndị a na-atụ aro na ụtụtụ nwere ike ịrụ ọrụ dị ka ókè ụbọchị, ebe nkewa dị n'etiti otu ụbọchị na nke na-esote.
4. Ọpụpụ nke 16, Manna, na Idebe Ụbọchị Izu Ike Mbụ E Dekọrọ
Ọpụpụ nke iri na isii bụ otu n'ime amaokwu kachasị mkpa maka ịmụ oge Ụbọchị Izu Ike.
Ndị mmadụ na-apụ kwa ụtụtụ ịchịkọta mana. N'ụbọchị nke isii, ha chịkọtara okpukpu abụọ nke ya.
Mozis gwara ha, sị:
Echi bụ ezumike ụbọchị izu ike, ụbọchị izu ike dị nsọ nye Onyenwe anyị.
Ndị mmadụ debere nri ahụ:
ruo ụtụtụ.
Mgbe ahụ, n'ụtụtụ, Mozis kwuru, sị:
Rie nke ahụ taa, n'ihi na taa bụ ụbọchị izu ike nye Onyenwe anyị.
Akụkọ ahụ na-egosi usoro a:
Ụbọchị nke isii: chịkọta òkè abụọ → Oge abalị → Ụtụtụ → "Taa" bụ Ụbọchị Izu Ike
Nke a bụ otu n'ime isi ihe dị mkpa ebe Chineke, site n'aka Mozis, na-akụziri ụmụ Izrel otu esi edebe Ụbọchị Izu Ike.
Ọ dị mkpa ịmara na amaokwu a edeghị na Mozis kwuru na mgbe anyanwụ dara n'ụbọchị nke isii:
"Ụbọchị izu ike amalitela ugbu a."
Kama, n'ụtụtụ echi ya, a kọwara ụbọchị nke asaa dị ka:
"Taa bụ ụbọchị izu ike."
Nke a kwekọrọ, ọ pụkwara inye aka na, atụmatụ nke dabere na ụtụtụ, ọ bụ ezie na ọ bụghị n'onwe ya ka ọ na-ekpebi kpọmkwem mmalite nke Ụbọchị Izu Ike.
5. Mmechi Ọnụ Ụzọ Ámá Nehemaya Abụghị n'onwe Ya Na Ụbọchị Izu Ike Malitere n'Ọdịda Anyanwụ
Nehemaya 13:19 dere:
Mgbe ọnụ ụzọ ámá Jeruselem malitere ịgba ọchịchịrị tupu ụbọchị izu ike eruo, m nyere iwu ka e mechie ọnụ ụzọ ámá ahụ ma nye iwu ka a ghara imeghe ha ruo mgbe ụbọchị izu ike gasịrị.
A na-ejikarị akụkụ a egosi na Ụbọchị Izu Ike malitere mgbe anyanwụ dara.
Agbanyeghị, ederede ahụ n'onwe ya kwuru:
tupu Ụbọchị Izu Ike
Nehemaya mechiri ọnụ ụzọ ámá tupu oge eruo, n'oge ọchịchịrị gbara tupu Ụbọchị Izu Ike. A pụrụ ịghọta nke a dịka ihe mgbochi iji gbochie ndị ahịa ibubata ngwa ahịa n'obodo n'abalị ka ha wee nwee ike ịzụ ahịa n'ụbọchị Izu Ike na-esote.
Ya mere:
Imechi ọnụ ụzọ ámá mgbe chi jiri ≠ gosiri na chi jiri bụ mmalite nke Ụbọchị Izu Ike
Akụkụ a kwekọrọ na nkọwa mmalite anyanwụ, mana ọ dịghị egosi n'onwe ya na anyanwụ dara bụ ókè ụbọchị.
6. Oge e liri Onyenwe anyị Jisọs na-ewelite ajụjụ dị mkpa
Olili Onyenweanyị Jisọs: Anyasị n'Ụbọchị Nkwadebe na Nbịarute Ụbọchị Izu Ike
Mak 15:42 dere:
"Mgbe anyasị ruru, n'ihi na ọ bụ ụbọchị nkwadebe, ya bụ, ụbọchị tupu ụbọchị izu ike..."
Usoro oge dị n'amaokwu a kwesịrị nlebara anya nke ọma.
Ederede ahụ kwuru hoo haa na:
mgbede abịalalarị
ma a ka na-akpọ oge ahụ:
"Ụbọchị Nkwadebe, ya bụ, ụbọchị tupu ụbọchị izu ike."
N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, dịka ọgụgụ akụkọ kacha mma si dị, mgbede eruola, mana ọ ka bụ Ụbọchị Nkwadebe, Ụbọchị Izu Ike amalitebeghịkwa.
Josef onye Arimatia gakwuuru Paịlet ma rịọ maka ozu Onyenwe anyị Jizọs. Paịlet nwere ihe ijuanya na ọ nwụọla, ya mere o kpọrọ onyeisi ndị agha ahụ ma jụọ ma ọ nwụọla kemgbe. Ọ bụ mgbe Paịlet natara nkwenye ka o nyefere ozu ahụ nye Josef.
Usoro ili ozu ka dị mkpa. Josef kwesịrị:
zụta ákwà linin dị mma → wedata ozu ahụ → kwadebe ozu ahụ → kechie ya n'ákwà linin → tinye ya n'ili a kpụrụ akpụ → tụgharịa nkume n'ọnụ ụzọ ámá
Jọn 19:39–40 dekọkwara na Nikọdimọs bịara na nnukwu myrrh na aloes, ha wee soro ya:
kwadebe ozu Jizọs na ihe na-esi ísì ụtọ dịka omenala ili ndị Juu si dị.
Ya mere, site n'oge chi jirila, Josef buru ụzọ gakwuru Paịlet ịrịọ maka ozu ahụ, site n'ajụjụ Paịlet gwara onyeisi ndị agha ahụ, ntọhapụ ozu ahụ, na nkwadebe ili ozu zuru oke nke Josef na Nikọdimọs mere, oge dị ukwuu agafeela.
Mgbe o kọwachara ihe ndị a merenụ, Luk 23:54 kwuru, sị:
“Ụbọchị ahụ bụ Nkwadebe, Ụbọchị Izu Ike na-erukwa nso.”
Amaokwu a dị oke mkpa.
Ngwaa Grik a sụgharịrị "nọ nso" bụ ἐπέφωσκεν (epéphōsken), site na ἐπιφώσκω (epiphōskō). Okwu a na-ejikọta ya na ìhè na-apụta, ụbọchị na-amalite ịgbawa, ma ọ bụ chi na-abịa.
Ya mere, mgbe a tụlere isi ihe okwu ahụ pụtara, akụkọ Luk na-ewelite ajụjụ dị mkpa kwesịrị nnyocha:
Ò malitere ili Onyenwe anyị Jizọs n'abalị nke Ụbọchị Nkwadebe, gaa n'ihu ruo oge ụfọdụ n'abalị ahụ, wee kwụsị ka ụtụtụ na-eru nso, ebe Ụbọchị Izu Ike nke asaa na-achọ "ịwa"?
Ọ bụrụ otu a, usoro oge ga-adaba adaba:
Nkwadebe Ụbọchị n'ehihie: A kpọgidere Onyenwe anyị n'obe → Mgbede rutere, ma a ka na-akpọ ya Ụbọchị Nkwadebe → Josef rịọrọ ozu ahụ → Josef na Nikọdimọs kwadebe ma lie ozu Onyenwe anyị → Ụbọchị izu ike na-abịa
Nkọwa a kwesịrị ka e jiri ya tụnyere echiche ọdịnala nke na Ụbọchị Izu Ike malitere ozugbo anyanwụ dara na Fraịdee.
Mak kwuru hoo haa na mgbede erutela ebe a ka na-akpọ oge ahụ "Ụbọchị Nkwadebe, ụbọchị tupu Ụbọchị Izu Ike." Luk, mgbe ọ kọwachara olili ozu ahụ, jiri ngwaa e jikọtara ya na ìhè ma ọ bụ chi ọbụbọ kọwaa Ụbọchị Izu Ike dị ka ọ na-abịa.
N'ezie, a pụghị iji otu okwu Grik dozie okwu dum nke ịgụta ụbọchị izu ike. ἐπέφωσκεν naanị ya. A ghaghịkwa inyocha otú e si jiri okwu ahụ mee ihe n'ọnọdụ dị iche iche na ụzọ e si agụta ụbọchị n'etiti ndị Juu narị afọ mbụ.
Agbanyeghị, mgbe a gụrụ amaokwu abụọ a ọnụ, ha na-ewelite ajụjụ nke a na-ekwesịghị ileghara anya nke ọma:
Ọ bụrụ na Ụbọchị Izu Ike amalitela ozugbo anyanwụ dara na Fraịdee, gịnị mere Mak ji kpọọ oge ahụ “Ụbọchị Nkwadebe, ụbọchị tupu Ụbọchị Izu Ike”? Gịnịkwa mere Luk ji jiri ngwaa e jikọtara ya na ìhè na chi ọbụbọ kọwaa otú Ụbọchị Izu Ike si abịa?
Ya mere, akụkọ banyere ili Onyenwe anyị Jizọs kwesịrị ịtụle nke ọma n'ọmụmụ ihe gbasara ma Ụbọchị Izu Ike malitere n'uhuruchi ma ọ bụ n'ehihie.
7. Matiu 28:1: “Mgbe ụbọchị izu ike gasịrị, ruo mgbe chi ga-abọ n'ụbọchị mbụ”
Matiu 28:1 bụ ebe ọzọ dị oke mkpa.
Okwu Grik a kọwara oge ahụ dịka:
mgbe Ụbọchị Izu Ike gasịrị, ka chi na-abọ n'ụbọchị mbụ nke izu.
Dịka usoro oge kachasị ebumpụta ụwa si dị:
Ụbọchị izu ike agwụchaala → Abalị nke dị n'etiti na-eru ókè ụtụtụ ya → Ụbọchị mbụ na-awa
Nke a dabara n'ụzọ ebumpụta ụwa na nghọta na ụbọchị mbụ na-amalite n'isi ụtụtụ.
Oziọma anọ niile kwuru na ụmụ nwanyị gara ili ahụ n'isi ụtụtụ n'ụbọchị mbụ nke izu.
Ọ bụrụ na Ụbọchị Izu Ike agwụchaala kpamkpam mgbe anyanwụ dara na Satọdee, gịnị mere ụmụ nwanyị ahụ ejighị gaa ili ozugbo n'uhuruchi Satọdee kama ichere ruo n'isi ụtụtụ n'ụbọchị mbụ?
Mmadụ nwere ike ịza n'ụzọ ezi uche dị na ya na nchekwa, ọchịchịrị, ìhè, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ bara uru nwere ike ịkọwa igbu oge ahụ. Ya mere, isi ihe a naanị abụghị ihe dị mkpa.
Agbanyeghị, mgbe a gụrụ ya na akụkụ ndị ọzọ, ọ ka dị mkpa.
8. Jọn 20:19: “Otu ụbọchị ahụ, ụbọchị mbụ nke izu, n'anyasị”
Jọn 20:19 kwuru:
"Mgbe ahụ, n'otu ụbọchị ahụ n'uhuruchi, ịbụ ụbọchị mbụ n'izu..."
Dịka usoro ndị Juu mechara si dị, site n'ọdịda anyanwụ ruo mgbe anyanwụ dara, n'echiche, mgbede Sọnde mgbe anyanwụ dara ga-abụrịrị nke ụbọchị nke abụọ.
Ma Jọn ka na-ekwu, sị:
"N'otu ụbọchị ahụ, ụbọchị mbụ nke izu, n'uhuruchi."
Nke a na-egosi ma ọ dịkarịa ala na onye dere Agba Ọhụrụ nwere ike ịkọwa mgbede mgbe ehihie gasịrị dị ka nke “ụbọchị” ahụ.
N'ezie, ụfọdụ ndị ntụgharị okwu na-aghọta "otu ụbọchị ahụ" dị ka nkọwa akụkọ maka ụbọchị mbilite n'ọnwụ kama ịkọwa kalenda teknụzụ.
Ya mere, ọ kacha mma iji akụkụ a na ihe akaebe ndị ọzọ mee ihe kama iji ya dị ka naanị ihe akaebe.
9. Akụkụ Agba Ọhụrụ nke "Ụbọchị Na-esote" Na-abịa Mgbe Anyasị Ma Ọ Bụ Abalị Gasịrị
Agba Ọhụrụ nwere ọtụtụ usoro akụkọ yiri nke ahụ.
Mak nke iri na otu dekọrọ na mgbede ahụ abịala, wee kwuo maka "echi ya."
Jọn isi nke isii buru ụzọ kwuo na mgbede eruola, na ọchịchịrị adịlarị, ọ bụkwa mgbe nke ahụ gasịrị ka ọ na-ekwu maka "echi ya."
Ọrụ Ndịozi nke 4 na-ede na ebe ọ bụ na ọ dịlarị anyasị, a kpọchiri ndịozi ahụ ruo “echi ya.”
Ọrụ Ndịozi nke 23 kọwara ka e si n'aka Pọl kpọga ya n'abalị, ma mechaa kwuo maka "echi ya."
E kwesịghị iwere akụkọ ndị a niile dị ka usoro kalenda siri ike.
Agbanyeghị, ha na-egosi na:
Ndị dere Baịbụl ewereghị abalị na abalị dịka mmalite nke ụbọchị na-esote.
10. "Awa Iri na Abụọ" nke Nhazi Oge Dabere na Ehihie na Ụtụtụ
Onyenweanyị Jisọs kwuru sị:
“Ọ̀ bụghị awa iri na abụọ ka e nwere n'ụbọchị?”
— Jọn 11:9
Agba Ọhụrụ na-ekwukarị maka awa nke atọ, awa nke isii, na awa nke itoolu.
N'okpuru usoro ndị Juu nke ikewa ìhè ehihie n'ime òkè iri na abụọ:
awa nke atọ bụ ihe dị ka elekere itoolu nke ụtụtụ;
awa nke isii ihe dị ka elekere iri na abụọ nke ehihie;
awa nke itoolu ihe dị ka elekere atọ nke ehihie
Nke a na-egosi na ịgụta oge nkịtị n'oge ochie na-amalite n'oge ụtụtụ ma ọ bụ mgbe anyanwụ na-awa.
Agbanyeghị, a ghaghị ịnọgide na-enwe ọdịiche dị mkpa n'etiti:
ebe mmalite maka ịgụta awa iri na abụọ nke ìhè anyanwụ
na
ókè ụbọchị nke ụbọchị kalenda awa iri abụọ na anọ zuru oke
Ha abụọ abụghị otu.
Ya mere, ihe akaebe a nwere ike inye nkwado ndabere maka nghọta dabere na ụtụtụ, mana ekwesighi iji ya naanị ya gosi na ụbọchị ọ bụla ga-amalite kpọmkwem na elekere isii nke ụtụtụ
Maka mmemme bara uru taa, iji ihe dị ka elekere isii nke ụtụtụ ruo elekere asaa nke ụtụtụ oge mpaghara dị ka ókèala ọrụ nwere ike inye usoro na-agbanwe agbanwe, mana ekwesịrị ịkọwa nke ọma na nke a bụ:
ụzọ bara uru isi tinye ya n'ọrụ, ọ bụghị iwu Baịbụl nke na-akọwa kpọmkwem elekere isii nke ụtụtụ
11. Ha na-alọghachi n'oge a kara aka n'ehihie na abalị
Jeremaịa isi nke 33 nwere okwu abụọ dị mkpa gbasara usoro ehihie na abalị nke Chineke guzobere.
Jeremaịa 33:20 kwuru, sị:
"Otú a ka Onyenwe anyị kwuru: Ọ bụrụ na unu nwere ike imebi ọgbụgba ndụ m na ehihie na ọgbụgba ndụ m na abalị, ka ehihie na abalị wee ghara ịbịa n'oge ha…"
Jeremaịa 33:25 na-ezo aka ọzọ:
Ọgbụgba ndụ Chineke na ehihie na abalị na usoro eluigwe na ụwa a kapịrị ọnụ.
Akụkụ ndị a na-akọwa ehihie na abalị dị ka oge abụọ dị iche iche mana na-agbanwe agbanwe mgbe niile nke usoro Chineke guzobere:
Ụbọchị na-abịa n'oge ya a kara aka → Abali na-abịa n'oge ya a kara aka → Ụbọchị na-alaghachi ọzọ
Njikọta ebumpụta ụwa a pụtara ugboro ugboro n'okwu Baịbụl ndị na-akọwa oge na-aga n'ihu:
ụbọchị atọ na abalị atọ — 1 Samuel 30:12; Jona 1:17; Matiu 12:40;
Ụbọchị asaa na abalị asaa — Job 2:13;
Ụbọchị iri anọ na abalị iri anọ — Jenesis 7:4, 12; Ọpụpụ 24:18; 34:28; Deuterọnọmi 9:9, 18; 1 Ndị Eze 19:8; Matiu 4:2.
N'okwu ndị a, "ụbọchị" na-abụkarị oge ìhè na "abalị" oge ọchịchịrị. Ha na-akọwa usoro ehihie na abalị na-aga n'ihu n'enweghị nkwụsị.
Usoro Akwụkwọ Nsọ ugboro ugboro nke ụbọchị na abalị ya mere, ọ dabara na usoro ahụ:
Ìhè → Mgbede → Abalị → Nlaghachi nke ìhè anyanwụ
Ihe akaebe a anaghị akọwa kpọmkwem ókè teknụzụ nke ụbọchị kalenda ọ bụla. Otú ọ dị, ọ na-egosi na Baịbụl na-ewere ìhè ehihie na abalị nke na-esochi ya ugboro ugboro dị ka oge kwekọrọ n'okike mgbe ọ na-akọwa ịgafe ụbọchị zuru ezu.
Mgbe a tụlere ya na Jenesis nke 1, iwu gbasara ihe na-agaghị adịru ruo ụtụtụ, na akụkụ ndị ọzọ a tụlere n'ọmụmụ ihe a, usoro a nke ehihie na abalị na-enye nkwado ọzọ maka inyocha ma a pụrụ ịghọta usoro Baịbụl dị ka ehihie na abalị, ya na usoro ọzọ a ga-amata mgbe ìhè na-alaghachi.
12. Esemokwu Kalenda adịlarị n'oge Ụlọ Nsọ nke Abụọ
N'ịmụ kalenda ndị Juu oge ochie, a ghaghị icheta otu eziokwu dị mkpa gbasara akụkọ ihe mere eme:
Izrel oge ochie anaghị eji naanị otu usoro kalenda na-agbanwe agbanwe n'akụkọ ihe mere eme ha niile.
Akwụkwọ nke Jubilee na ọdịnala mbara igwe nke e gosipụtara na 1 Enoch na-elekwasị anya nke ukwuu na kalenda anyanwụ nke ụbọchị 364.
Afọ nke ụbọchị 364 mejupụtara kpọmkwem:
Izu iri ise na abụọ zuru ezu.
Jubilees nke isii dọrọ aka ná ntị na ọ bụrụ na ndị mmadụ ekpebie ụbọchị dịka ọnwa si dị, ememme na ụbọchị izu ike nwere ike ịdaba n'ọgba aghara.
Nke a na-egosi na esemokwu dị mkpa dị n'ime ọha mmadụ ndị Juu n'oge Ụlọ Nsọ nke Abụọ.
Ya mere, ọ bụrụgodị na ụfọdụ amaokwu dị na Jubilee na-egosipụta usoro ebe ụbọchị ọhụrụ malitere mgbe anyanwụ dara, a pụghị iji nke a mee ihe n'ụzọ megidere iji gosi na:
"Nke a bụ usoro mbụ nke Mozis."
Jubilee n'onwe ya bụ ọrụ nke oge ụlọ nsọ nke abụọ ma na-egosipụta otu omenala pụrụ iche n'ime oge ahụ.
13. Ụfọdụ ndị ọkà mmụta ndị Juu nke oge a arụọla ụka maka ókèala ụtụtụ nke ndị Izrel n'oge mbụ
Ọtụtụ ndị ọkà mmụta Juu dị mkpa nke narị afọ nke iri abụọ lere anya n'ajụjụ a.
Julian Morgenstern rụrụ ụka na Izrel oge mbụ na-agụ otu ụbọchị site na anyanwụ ma ọ bụ chi ọbụbọ ruo na anyanwụ na-awa maọbụ chi ọbụbọ na-esote, nakwa na usoro anyanwụ na-awa ruo anyanwụ na-ada amalitela mgbe e mesịrị.
Jekọb Z. Lauterbach tụpụtara echiche yiri nke ahụ, na-arụ ụka na ịgụta ụbọchị n'oge Izrel tupu ha alọta n'ala ọzọ abụghị otu ihe ahụ na usoro ndị rabaị mechara, nakwa na ụfọdụ omume ụlọ nsọ chebere ụkpụrụ ochie nke abalị na-esochi ehihie gara aga.
PJ Hewood tụlekwara ohere nke oke ụbọchị ụtụtụ site na iwu ịchụ àjà, Jenesis, na amaokwu Agba Ọhụrụ.
Ọmụmụ ihe ndị a egosighi na nkà mmụta ọgbara ọhụrụ erutela nkwubi okwu zuru oke.
Agbanyeghị, ha na-egosi na:
Echiche na Izrel oge ochie nwere ike iji ókè ụtụtụ mee ihe abụghị naanị ihe ọhụrụ nke oge a na-enweghị ihe atụ nke ndị ọkà mmụta.
Ọ bụ echiche e chepụtara ma tụlee n'ọmụmụ ihe agụmakwụkwọ.
14. Ahụhụ nke Onyenwe anyị na "Ụbọchị nke Atọ"
Oziọma anọ niile na-akọwa ụbọchị a kpọgidere Onyenwe anyị Jizọs n'obe dị ka:
Ụbọchị Nkwadebe.
Onyenweanyị buru amụma ugboro ugboro na ọ ga-ebili:
n'ụbọchị nke atọ.
Na Luk 24:21, n'ehihie nke ụbọchị mbụ nke izu, ndị na-eso ụzọ abụọ ahụ nọ n'ụzọ Emmaus kwuru, sị:
"Taa bụ ụbọchị nke atọ kemgbe ihe ndị a mere."
Ọ bụrụ na obe ahụ mere n'obe n'ụbọchị Fraịdee:
Fraịdee = ụbọchị mbụ
Satọdee = ụbọchị nke abụọ
Ụbọchị Sọnde = ụbọchị nke atọ
Nke a kwekọrọ n'okwu ahụ bụ́ "e si n'ọnwụ bilie n'ụbọchị nke atọ."
Ya mere, ọ dịghị mkpa ibugharị obe ahụ gaa na Tọọzdee nanị iji kọwaa okwu ahụ bụ́ “ụbọchị atọ na abalị atọ.”
15. “Ụbọchị Atọ na Anọ n'Obi Ụwa” Apụtaghị na “E liri ya ruo ụbọchị atọ zuru ezu na abalị atọ”
Matiu 12:40 kwuru, sị:
“Otu a ka Nwa nke Mmadụ ga-anọ n’ime ụwa ụbọchị atọ na abalị atọ.”
Okwu ahụ bụ:
"n'ime obi ụwa"
kama okwu nkịtị maka "n'ime ili dị n'okpuru ala."
Mgbe e jidere Onyenwe anyị na Getsemane, O kwuru sị:
"Nke a bụ oge awa unu, na ike nke ọchịchịrị."
— Luk 22:53
Ya mere, otu nkọwa ime mmụọ nwere ike ịbụ na site n'oge e jidere ya n'abalị Tọọzdee, Onyenwe anyị abanyelarị n'oge e tinyere ya n'okpuru ike nke ụwa a na "ike nke ọchịchịrị."
N'ihi ya:
Abalị Tọọzde
Ụbọchị Fraịdee
N'abalị Fraịdee
Satọdee ehihie
N'abalị Satọdee
Ụtụtụ Sọnde n'isi ụtụtụ gburugburu ìhè ehihie
enwere ike ịgụta ya dị ka:
abalị atọ na oge ehihie atọ
mgbe Onyenwe anyị nọkwa:
a kpọgidere ya n'obe n'ụbọchị Fraịdee, e wee kpọlite ya n'ọnwụ n'ụbọchị nke atọ, Sọnde.
Nkọwa a na-enye ohere ka ma “ụbọchị atọ na abalị atọ” ma “e biliri n’ụbọchị nke atọ” nọgide na-abụ eziokwu n’agbanweghị aha Oziọma nke ụbọchị a kpọgidere n’obe dị ka Ụbọchị Nkwadebe.
16. Usoro ntụnyere nke njikọta iri asaa na abụọ nwere ike ime
Ọ bụrụ na a haziri mgbanwe ndị a na njikọta dị iche iche:
ma otu ụbọchị ọ̀ na-esochi abalị-ụbọchị ma ọ bụ ehihie-abalị usoro;
ma Onyenwe anyị ọ̀ tara ahụhụ n'ụbọchị nke anọ, nke ise, ma ọ bụ nke isii nke izu;
ma ọ bụ na O biliri n'abalị nke ụbọchị nke asaa, ehihie nke ụbọchị nke asaa, abalị nke ụbọchị mbụ, ma ọ bụ ehihie nke ụbọchị mbụ;
nakwa ma a gụtara "ụbọchị atọ na abalị atọ" site na ili, ọnwụ, ma ọ bụ njide;
mgbe ahụ ọnụọgụgụ nke njikọta echiche bụ:
2 × 3 × 4 × 3 = ohere 72.
Enwere ike ịnwale ohere ndị a site na iji ọnọdụ Akwụkwọ Nsọ anọ:
Onyenwe anyị biliri n'ụbọchị nke atọ;
Ọ nọ n'ime obi ụwa ụbọchị atọ na abalị atọ;
A ka na-akpọ ehihie nke ụbọchị mbụ ụbọchị nke atọ;
A ka na-akpọ mgbede ụbọchị a kpọgidere n'obe Ụbọchị Nkwadebe.
Usoro a bụ ngwaọrụ ntụnyere kama ihe akaebe mgbakọ na mwepụ, n'ihi na ihe ndị na-agbanwe agbanwe bụ nkọwa ma ọ bụghị naanị onwe ha. N'ime echiche ndị a tụlere ebe a, njikọta nke yiri ka ọ na-adaba na ọnọdụ anọ niile nke ọma bụ:
Ụbọchị na-amalite site n'ehihie; e jidere Onyenwe anyị n'abalị Tọọzdee; Ọ tara ahụhụ na Fraịdee; O biliri n'isi ụtụtụ Sọnde; a na-agụkwa "ụbọchị atọ na abalị atọ" site n'oge Ọ banyere n'ike nke ọchịchịrị n'abalị Tọọzdee.
Nsonaazụ a kwekọrọ nke ọma na nkwubi okwu ndị e si n'amaokwu ndị bu ụzọ nweta.
17. Mmechi
Mgbe a tụlere Jenesis, Iwu Mozis, akwụkwọ akụkọ ihe mere eme, Oziọma, akụkọ Agba Ọhụrụ ndị ọzọ, akwụkwọ Ụlọ Nsọ nke Abụọ, na ọmụmụ ihe gbasara ịgụkọ kalenda ndị Juu oge ochie ọnụ, nkwubi okwu kwesịrị ka a tụlee nke ọma na-apụta:
Ọ dịghị amaokwu ọ bụla dị na Baịbụl nke kwuru hoo haa, sị, “A ga-edebe ụbọchị izu ike kwa izu site na anyanwụ dara na Fraịdee ruo mgbe anyanwụ dara na Satọdee.”
N'ụzọ megidere nke ahụ, ọtụtụ amaokwu na-akọwa usoro ndị a:
ụtụtụ na-ebu ihe dị mkpa nke mmalite ụbọchị ọhụrụ; ìhè anyanwụ na-esochi mgbede na abalị, wee soro ụtụtụ echi ya; mgbe ụbọchị nke isii gafere abalị, a na-akpọ ụtụtụ echi ya "taa, ụbọchị izu ike"; na ụfọdụ akụkọ Agba Ọhụrụ, a ka na-ejikọta mgbede na otu ụbọchị gara aga.
Iwu Levitikọs isi nke 23 ka e debe Ụbọchị Mkpuchi Mmehie “site n'anyasị ruo n'anyasị” bụ iwu pụrụ iche maka ụbọchị nsọ ahụ kpọmkwem, e kwesịghịkwa iwere ya dịka ihe zuru ụwa ọnụ n'enweghị ihe akaebe ọzọ. usoro nke oke ụbọchị maka Sabbath kwa izu.
Ya mere, ọ dị mma ikwu na:
A pụrụ ịghọta izu ike nke ụbọchị asaa dị ka nke gụnyere ụbọchị nke asaa dum—site na mmalite nke ehihie Satọdee, ruo mgbede Satọdee na abalị, ruo mgbe ehihie Sọnde malitere.
N'ihe gbasara omume taa, n'ihi na oge anyanwụ na-apụta dị iche iche dịka oge na ebe dị anya si dị, nakwa n'ihi na ụfọdụ mpaghara na-enwe oge na-enweghị anyanwụ ma ọ bụ anyanwụ na-ada, ojiji nke ihe dị ka Oge ọkọlọtọ mpaghara site na elekere isii nke ụtụtụ ruo elekere asaa nke ụtụtụ dị ka ókèala bara uru nwere ike inye nguzozi.
Agbanyeghị, ihe kacha mkpa abụghị ịrụ ụka ruo nkeji ole na ole ma ọ bụ sekọnd ole na ole, kama ịghọta nke ahụ:
Ụbọchị izu ike bụ ụbọchị nke asaa Chineke gọziri.
Ụbọchị Fraịdee bụ ụbọchị Nkwadebe, mgbe ndị kwere ekwe na-akwado onwe ha n'anụ ahụ na n'ime mmụọ iji nabata Ụbọchị Izu Ike. Site na mmalite nke ìhè nke ụbọchị nke asaa ruo mmalite nke ìhè nke ụbọchị na-esote, ha na-echeta ihe okike na mgbapụta Chineke, na-enwe obi ụtọ na ezumike O nyere n'okpuru amara, ma na-atụ anya ezumike ebighị ebi nke ga-abịa.
“Ọ bụrụ na i si n'ụbọchị izu ike wezụga ụkwụ gị, mee ihe na-atọ gị ụtọ n'ụbọchị nsọ m, kpọọkwa ụbọchị izu ike ihe ụtọ, ụbọchị nsọ nke Chineke dị nsọ, ị ga-asọpụrụkwa Ya, na-emeghị ihe dị gị mma, ma ọ bụ na-achọta ihe na-atọ gị ụtọ, ma ọ bụ na-ekwu okwu nke gị; mgbe ahụ obi ga-atọ gị ụtọ na Chineke; Ọ ga-emekwa ka ị nọkwasị n'ebe dị elu nke ụwa, Ọ ga-enyekwa gị ihe nketa nke Jekọb, nna gị: n'ihi na ọnụ Chineke ekwuwo ya.”
— Aịsaịa 58:13–14
| |
