መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ቆጸራ ግዜ ሰንበት

መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ቆጸራ ግዜ ሰንበት —

ሰንበት ብሓቂ መዓስ እያ እትጅምር፧

ሰንበት ብእግዚኣብሔር ዝተባረኸትን ዝተቐደሰትን ሻብዐይቲ መዓልቲ እያ። ኣመንቲ ድሕነት ክረኽቡ ኢሎም ሰንበት ኣይሕልዉን እዮም።

እንታይ ደኣ ኣብ ትሕቲ ጸጋ፡ ነቲ ዓቢ ናይ እግዚኣብሔር ናይ ፍጥረትን ምድሓንን ስራሕ እናዘከሩ ነቲ ዝመጽእ ዘለኣለማዊ ዕረፍቲ ብሃንቀውታ ይጽበዩ።

ሎሚ ሰንበት መዓስ ከም ዝጅምርን ከም ዝውዳእን ዝምልከት ሓያሎ ዝተፈላለየ ኣረኣእያታት ኣሎ።

ገሊኦም ድሒሩ ዝመጸ ትውፊት ኣይሁድ ይኽተሉ እሞ ካብ ዓርቢ ዕራርቦ ጸሓይ ክሳዕ ቀዳም ዕራርቦ ጸሓይ ሰንበት የኽብሩ።

ገሊኦም ድማ ከከምቲ ኣብቲ ከባቢ ጸሓይ እትዓርበሉ ሰዓት ወይ ከዋኽብቲ ዝረኣዩሉ ሰዓት እዮም ዝሕስብዎ።

ገሊኦም ድማ ዘመናዊ ሲቪላዊ ኣቆጻጽራ ብምኽታል ፍርቂ ለይቲ ከም ዶብ መዓልቲ ማለት ኣብ መንጎ ሓንቲ መዓልትን እታ እትቕጽልን መከፋፈልቲ ይጥቀሙሉ።

ካልኦት ድማ ኣብ ዝተፈላለየ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ጥቕስታት ተመርኲሶም፡ ምሉእ መዓልቲ ብመዓልቲ ትጅምር፡ ምሸትን ለይትን ትቕጽል፡ እታ እትቕጽል መዓልቲ ምስ ተጀመረ ድማ ከም እትውዳእ ይኣምኑ።

በዚ ርድኢት እዚ መሰረት፡ ሰንበት ሻብዓይ መዓልቲ ቀዳም ቀትሪ ይጅምር፡ ቀትሪ ሰንበት ምስ ጀመረ ድማ ይውዳእ።

እዚ መጽናዕቲ እዚ ናይ መወዳእታ ኣረኣእያ መጽሓፍ ቅዱሳውን ታሪኻውን ደገፍ ኣለዎ ድዩ ኣይብሉን ይምርምር።

1. ኣብ ዘፍጥረት “መዓልቲ” ብኸመይ እያ እትቐውም፧

ዘፍጥረት 1፡3-5 መዝጊቡ ኣሎ፤

ጐይታ “ብርሃን ይኹን” ኢሉ ብርሃን ኰነ። ጐይታ እቲ ብርሃን ጽቡቕ ምዃኑ ረኣየ፡ ኣምላኽ ድማ ነቲ ብርሃን ካብ ጸልማት መቐሎ። ጐይታ ንብርሃን መዓልቲ ኢሉ ሰመዮ፡ ንጸልማት ድማ ለይቲ ኢሉ ሰመዮ። ምሸት ኮነ፡ ንግሆ ድማ ኮነ፡ እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ።

እቲ ጽሑፍ “ምሸት ነበረ፡ ወጋሕታውን ነበረ” ስለ ዚብል፡ እምበኣር ሓንቲ መዓልቲ ምሸት ክትጅምር ከም ዘለዋ ልሙድ እዩ ዚግመት።

ይኹን እምበር: ኣብ ዘፍጥረት ዘሎ ቅደም ተኸተል ቀዳመይቲ መዓልቲ ብጥንቃቐ ምንባብ ካልእ ተኽእሎታት የፍቅድ።

ኣብ መጀመርታ ፍጥረት ምድሪ ቅርጽን ባዶን ኣይነበራን፡ ኣብ ገጽ መዓሙቕ ድማ ጸልማት ነበረ። ጸልማት ድሮ እኳ እንተነበረ፡ እቲ ኣምላኽ ዝፈጠሮን ዝፈልዮን ብርሃን ግን ገና ኣይተራእየን። ጐይታ “ብርሃን ይኹን” ኢሉ፡ ሽዑ ጥራይ እዩ ብርሃን ዝመጸ። ብድሕሪኡ እግዚኣብሔር ነቲ ብርሃን “መዓልቲ” ንጸልማት ድማ “ለይቲ” ኢሉ ብምጽዋዕ ነቲ ብርሃን ካብ ጸልማት ፈሊዩ።

ስለዚ እቲ ጭቡጥ ቅደም ተኸተል ናይታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ከምዚ ዝስዕብ ክርዳእ ይከኣል፤

ናይ መጀመርታ ጸልማት → ኣምላኽ ብርሃን ይፈጥር → መዓልቲ → ምሸት → ለይቲ → ንግሆ → ቀዳመይቲ መዓልቲ ተዛዚሙ

እዚ ምስቲ እታ መዓልቲ ንባዕላ ካብ ምሸት እያ ጀሚራ ምባል ብልክዕ ሓደ ኣይኮነን።

“ምሸት” ብርሃን መዓልቲ ኣብ መወዳእታ በጺሑ ለይቲ ዝጅምረሉ ምስግጋር ክኸውን ከሎ፡ “ንግሆ” ድማ ለይቲ ዝውዳእን ብርሃን መዓልቲ ከም ብሓድሽ ዝጅምረሉን ምስግጋር እዩ።

ስለዚ እቲ መግለጺ፤

“ምሸት ነበረ፡ ንግሆ ድማ ነበረ፡ እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ”

ምሉእ መዓልቲ ፍጥረት ብብርሃን መዓልትን ምሸትን ብለይትን ክሳብ ንግሆ ዝበጽሕ ከም ዝሓልፍ እውን ክርዳእ ይከኣል። ኣብቲ እዋን እቲ እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ተዛዚማ ንጽባሒቱ ድማ ጀመረት።

ስለዚ ካብታ ካልአይቲ መዓልቲ ጀሚራ ሓንቲ መዓልቲ ከምዚ ክትውከል ትኽእል እያ፤

ብርሃን መዓልቲ → ምሸት → ለይቲ → ንግሆ

ማለት እታ መዓልቲ ንግሆ ኣብ ከባቢ ብርሃን መዓልቲ ጀሚራ ንጽባሒቱ ንግሆ ትውዳእ።

እዚ ትርጉም እዚ ዘመናዊ ሓሳብ ጥራይ ኣይኮነን። ገሊኦም ኣይሁዳውያንን ምሁራት መጽሓፍ ቅዱስን፡ ጥንታውያን እስራኤል ኣብ መጀመርታ ካብ ንግሆ ናብ ንግሆ ዚግበር ኣገባብ ምሕሳብ መዓልቲ ይጥቀሙ ነይሮም ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም ኢሎም ይምጉቱ እዮም።

2. መዓልቲ ዕርቂ፡- “ምሸት ክሳብ ምሸት” ሓፈሻዊ ቆጸራ መዓልቲ ድዩ፡ ወይስ ፍሉይ ምኽባር?

ዘሌዋውያን 23፡27 ከምዚ ይብል።

ካብዛ ሻብዐይቲ ወርሒ ኣብ ዓስራይ መዓልቲ መዓልቲ ዕርቂ ትኸውን።

ምስናይዚ ግን ዘሌዋውያን 23፡32 ፍሉይ ትእዛዝ ሂባ ኣላ፤

ካብ ምሸት ታሽዓይ መዓልቲ ናይታ ወርሒ ክሳዕ ንጽባሒቱ ምሸት ሰንበትኩም ኣኽብሩ።

እዚ ኣዝዩ ትርጉም ዘለዎ ክፍሊ እዩ።

“ምሸት ታሽዓይቲ” ድሮ መጀመርታ ዓስራይ መዓልቲ እንተ ዀይኑ፡ ንምንታይ እዩ እቲ ጽሑፍ ክሳብ ሕጂ ዝጽውዖ፤

ምሸት ታሽዓይ መዓልቲ

ኣብ ክንዲ “ምሸት ዓስራይ መዓልቲ”?

ካልእ ክኸውን ዝኽእል ርድኢት ድማ፡ እቲ ንቡር ዶብ መዓልቲ ንግሆ ከም ዝጸንሐ፡ እቲ ንመዓልቲ ምትዕራቕ ዝድለ ፍሉይ ጾምን ርእስኻ ምትሓትን ግና ኣብ ምሸት ታሽዓይ መዓልቲ ኣንጊሁ ጀሚሩ ክሳብ ምሸት ዓስራይ መዓልቲ ከም ዝቐጸለ እዩ።

በዚ ድማ፤

ናይ 9ይ መዓልቲ → ናይ 9ይ ምሸት [ጾም ይጅምር] → ናይ 10ይ መዓልቲ [መዓልቲ ምትዕራቕ] → ናይ 10ይ ምሸት [ጾም ይውዳእ]።

ብመሰረት እዚ ርድኢት እዚ “ምሸት ክሳብ ምሸት” ዝብል ትርጉም ይህብ፤

ንመዓልቲ ዕርቂ ዝኸውን ፍሉይ ናይ ምኽባር ግዜ

ናይ ግድን ትርጉም ካብ ምሃብ፤

ንነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ዝኸውን ናይ መዓልቲ ዶብ

እዚ ፍልልይ እዚ ኣገዳሲ እዩ።

መጽሓፍ ቅዱስ ከምዚ ኣይብልን እዩ፤

“ኩሉ ሰንበት ካብ ምሸት ክሳዕ ምሸት ክኽበር ኣለዎ።”

ዘሌዋውያን 23፡32 ብፍሉይ ንመዓልቲ ምትዕራቕ ዝምልከት ኮይኑ፡ ርእስኻ ንምትሓት ዝምልከት ፍሉይ ትእዛዝ ውን ዝሓዘ እዩ።

ስለዚ ነዚ ጥቕሲ እዚ ናብ ኣድማሳዊ ሕጊ ንሰሙናዊ ሰንበት ምዝርጋሕ ተወሳኺ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ደገፍ ይሓትት።

3. ርክብ “እታ መዓልቲ”ን “ንግሆ”ን

ብፍላይ ኣብ ሕጊ ሙሴ ሓያሎ ክፍልታት ኣገዳሲ እዩ።

ዘሌዋውያን 7፡15 ስጋ መስዋእቲ ምስጋና ኣብታ ዝተሰውኣላ መዓልቲ ክብላዕ ከም ዘለዎን ክሳብ ንግሆ ክተርፍ ከም ዘይብሉን ይገልጽ።

ዘሌዋውያን 22፡30 እንደገና ከምዚ ይብል።

በታ መዓልቲ እቲኣ ይብላዕ፤ ክሳዕ ንግሆ ሓደ እኳ ኣይትሓድጎ።

ዘዳግም 21፡23 ብተመሳሳሊ ትእዝዝ፤

ሬሳኡ ምሉእ ለይቲ ኣብታ ኦም ኣይኪጸንሕን፣ በታ መዓልቲ እቲኣ ግና ብርግጽ ክትቀብሮ ኢኻ።

እዞም ክፍልታት እዚኣቶም ነቲ ቅደም ተኸተል ዘቕርቡ ባህርያዊ እዮም፤

እታ መዓልቲ → ምሸት → ለይቲ → ንግሆ

ምሸትን ለይትን ገና ናይ “እታ መዓልቲ” ምዃና ይሕብሩ፣ ምምጻእ ንግሆ ድማ ምጅማር ንጽባሒቱ ምዃኑ የመልክቱ።

ስለዚ እቲ መስዋእቲ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ምሸትን ለይትን ክብላዕ ይኽእል እኳ እንተነበረ ክሳብ ንግሆ ግን ክጸንሕ ኣይከኣለን። እዚ ኣገላልጻ እዚ ምስቲ ናይ ንግሆ ኣሰራርሓ ዝሰማማዕ ኮይኑ፡ ኪኖኡ እቲ ን“እታ መዓልቲ” ዝምልከት ጠለብ ድሕሪ ደጊም ኣብ ግብሪ ዘይውዕል ዝነበረ ዶብ እዩ።

እዚ ኣገላልጻ እዚ፡ መዓልቲ ንግሆ ብርሃን ክወግሕ ከሎ ከም እትጅምር፡ ብምሸትን ለይትን ከም እትቕጽል፡ ንግሆ ድማ ከም እትውዳእ ዝገልጽ ርድኢት ብቐጥታ ይድግፍ።

እንተወሓደ እዞም ክፍልታት እዚኣቶም ንግሆ ከም ሀ ናይ መዓልቲ ዶብ፣ ኣብ መንጎ ሓንቲ መዓልትን እታ እትቕጽልን መከፋፈልቲ ነጥቢ።

4. ዘጸኣት 16፡ ማና፡ ከምኡ’ውን ቀዳማይ ተመዝጊቡ ዘሎ ምኽባር ሰንበት

ዘጸኣት 16 ሓደ ካብቶም ኣገደስቲ ክፍልታት ንመጽናዕቲ ግዜ ሰንበት እዩ።

እቶም ህዝቢ ንግሆ ንግሆ ማና ንምእካብ ይወጹ ነበሩ። ኣብ ሻድሻይ መዓልቲ ድማ ዕጽፊ ዕጽፊ ተኣከቡ።

ሙሴ ድማ ከምዚ በሎም፤

ጽባሕ ናይ ሰንበት ዕረፍቲ፡ ንጐይታ ቅድስቲ ሰንበት እያ።

እቲ ህዝቢ ነቲ መግቢ ዓቂቡ፤

ክሳብ ንግሆ።

ሽዑ ንግሆ ሙሴ ከምዚ በለ።

ሎሚ ንጐይታ ሰንበት እያ እሞ፡ ሎሚ ንሱ ብልዑ።

እቲ ትረኻ ከምዚ ዝስዕብ ቅደም ተኸተል የቕርብ፤

ሻድሻይ መዓልቲ: ድርብ ክፋል ኣኪብካ → ለይቲ ይሓልፍ → ንግሆ → “ሎሚ” ሰንበት እዩ።

እዚ ሓደ ካብቲ ጐይታ ብሙሴ ኣቢሉ ንእስራኤል ከመይ ጌሩ ሰንበት ከም ዘኽብር ብወግዒ ዝምህረሉ ቁልፊ ክፍልታት እዩ።

ኣብቲ ክፍሊ ሙሴ ኣብ ሻድሻይ መዓልቲ ጸሓይ ኣብ እትዓርበሉ እዋን ከም ዘበሰረ ከም ዘይመዝገቦ ምግንዛብ ኣገዳሲ እዩ።

“ሰንበት ሕጂ ተጀሚሩ ኣሎ።”

የግዳስ ንጽባሒቱ ንግሆ ሻብዓይቲ መዓልቲ ከምዚ ኢላ ትግለጽ፤

“ሎሚ ሰንበት እዩ።”

እዚ ምስ ንግሆ መሰረት ዝገበረ ምሕሳብ ዝሰማማዕን ደገፍ ክህቦ ዝኽእልን እዩ፣ ዋላ እኳ ንባዕሉ ንልክዕ መጀመርታ ሰንበት እንተዘይወሰኖ።

5. ነህምያ ደጌታት ምዕጻዉ ሰንበት ጸሓይ ኣብ እትዓርበሉ እዋን ከም ዝጀመረት ንባዕሉ ዘረጋግጽ ኣይኮነን።

ነህምያ 13:19 ከምዚ ይብል፦

ቅድሚ ሰንበት ደጌታት ኢየሩሳሌም ክጽልምታ ምስ ጀመረ፡ እተን ኣፍ ደገታት ክዕጸዋ ኣዚዘ፡ ክሳብ ድሕሪ ሰንበት ከይኽፈታ ድማ ኣዘዝኩ።

እዚ ክፍሊ እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ሰንበት ጸሓይ ኣብ እትዓርበሉ እዋን ከም ዝጀመረ ንምርግጋጽ ይጥቀመሉ።

ይኹን እምበር እቲ ጽሑፍ ንባዕሉ ከምዚ ይብል፤

ቅድሚ ሰንበት

ነህምያ ቅድሚ ሰንበት ክጽልምት ከሎ ነቲ ኣፍደገታት ኣቐዲሙ ዓጸዎም። እዚ ነጋዶ ብለይቲ ኣቑሑት ናብ ከተማ ኣእትዮም ኣብ ዝቕጽል ሰንበት ከይነግዱ ዝግበር መከላኸሊ ስጉምቲ ከም ዝኾነ ክርዳእ ይከኣል።

ስለዚ፤

ምድረበዳ ደጌታት ምዕጻው ≠ ምድረበዳ ንባዕሉ መጀመርታ ሰንበት ምንባሩ መርትዖ

እቲ ክፍሊ ምስቲ ዕራርቦ ጸሓይ ዝጅምር ትርጉም ዝሰማማዕ ኮይኑ፡ ዕራርቦ ጸሓይ ዶብ መዓልቲ ምንባሩ ግን ንባዕሉ ዘረጋግጽ ኣይኮነን።

6. ጊዜ ቀብሪ ጐይታ የሱስ ሓደ ኣገዳሲ ሕቶ የልዕል

ቀብሪ ጎይታና ኢየሱስ፡ ምሸት ኣብ መዓልቲ ምድላውን ምቅርራብ ሰንበትን።

ማርቆስ 15:42 መዝጊቡ ኣሎ፤

“መዓልቲ ምድላው ማለት ቅድሚ ሰንበት ስለ ዝነበረት ምስ ኣመሰት...”

ኣብዛ ጥቕሲ እዚኣ ዘሎ ቅደም ተኸተል ግዜ ብጥንቃቐ ቈላሕታ ይግብኦ እዩ።

እቲ ጽሑፍ ብግልጺ ከምዚ ይብል፤

ምሸት ድሮ መጺኡ ነበረ።

ገና ግን እቲ ተመሳሳሊ እዋን ክሳዕ ሕጂ ይጽዋዕ፤

“መዓልቲ ምድላው ማለት ቅድሚ ሰንበት ዘላ መዓልቲ።”

ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብመሰረት እቲ ኣዝዩ ባህርያዊ ንባብ ናይቲ ትረኻ፡ ምሸት ድሮ በጺሑ ነበረ፡ እንተኾነ ግን ገና መዓልቲ ምድላው ስለ ዝነበረ፡ ሰንበት ገና ኣይተጀመረን።

ዮሴፍ ብዓል ኣርማትያ ብድሕሪኡ ናብ ጲላጦስ ከይዱ ሬሳ ጎይታ ኢየሱስ ሓተተ። ጲላጦስ ድሮ ሞይቱ ስለ ዝነበረ ስለ ዝገረሞ ነቲ ሓለቓ ሚእቲ ጸዊዑ ንዝተወሰነ ግዜ ሞይቱ ድዩ ኢሉ ሓተቶ። ጲላጦስ መረጋገጺ ምስ ተቐበለ ጥራይ እዩ ነቲ ሬሳ ንዮሴፍ ዝለቐቖ።

ገና ተኸታታሊ ኣገባባት ቀብሪ ክስዕብ ነይርዎ። ዮሴፍ ክገብሮ ኣድለዮ፤

ጽቡቕ በፍታ ምግዛእ → ነቲ ሬሳ ኣውርድ → ነቲ ሬሳ ኣዳልዎ → ብበፍታ ምጥቕላል → ኣብ ከውሒ ዝተቖርጸ መቓብር ኣቐምጦ → ኣብ መእተዊ እምኒ ምጥቕላል

ዮሃንስ 19፡39-40 ብተወሳኺ ኒቆዲሞስ ብብዝሒ ከርበን ኣሎን ሒዙ ከም ዝመጸን ብሓባር ድማ፤

ከምቲ ናይ ኣይሁድ ልምዲ ቀብሪ ሬሳ የሱስ ምስቲ ቀመማት ኣዳለወ።

ስለዚ ድሮ ምሸት ምስ በጽሐን ዮሴፍ ንመጀመርታ ግዜ ናብ ጲላጦስ ከይዱ ሬሳ ክሓትት ካብ ዝኸደሉ እዋን ጀሚሩ፡ ብመንገዲ ምሕታት ጲላጦስ ናብ ሓለቓ ሚእቲ፡ ምፍታሕ ሬሳ፡ ከምኡ’ውን ብዮሴፍን ኒቆዲሞስን ዝተገብረ ምሉእ ምድላዋት ቀብሪ፡ ርኡይ ዝኾነ ግዜ ሓሊፉ ክኸውን ኣለዎ።

ሉቃስ 23:54 ነዚ ፍጻመታት እዚ ድሕሪ ምግላጹ:

“እታ መዓልቲ እቲኣ ምድላው እያ ነይራ፡ ሰንበት ድማ ትቐርብ ነበረት።”

ብፍላይ እዛ ጥቕሲ እዚኣ ኣገዳሲት እያ።

እቲ “ይቐርብ ነይሩ” ተባሂሉ ተተርጒሙ ዘሎ ግሲ ግሪኽኛ እዩ። ἐπέφωσκεν (epéphōsken)፣ ካብ... ἐπιφώσκω (epiphōskō). እታ ቃል ምስ ብርሃን ምቕልቃል፡ መዓልቲ ክትበርህ ምስ ጀመረት ወይ ወጋሕታ ምስ ቀረበት ትተሓሓዝ።

ስለዚ መሰረታዊ ትርጉም ናይቲ ቃል ኣብ ግምት ምስ ዝኣቱ፡ ትረኻ ሉቃስ ንምርመራ ዝግብኦ ኣገዳሲ ሕቶ የልዕል፤

ቀብሪ ጐይታ የሱስ ኣብ ምሸት መዓልቲ ምድላው ጀሚሩ፡ ንገለ ግዜ ብለይቲ ቀጺሉ፡ ንግሆ እናቐረበ ምስ ከደ፡ ሰንበት ሻብዓይ መዓልቲ “ክወግሕ” ምስ ቀረበ ተዛዚሙ ድዩ፧

ከምኡ እንተዝኸውን ነይሩ፡ እቲ ቅደም ተኸተል ቅደም ተኸተል ውሁድ ምኾነ፤

መዓልቲ ምድላው ብብርሃን መዓልቲ: ጎይታ ተሰቒሉ → ምሸት ይበጽሕ፡ ገና ግን መዓልቲ ምድላው ይበሃል → ዮሴፍ ነቲ ስጋ ይልምን → ዮሴፍን ኒቆዲሞስን ሬሳ ጐይታ ኣዳልዮም ይቐብሩ → ሰንበት ይቐርብ

እዚ ትርጉም እዚ ምስቲ ሰንበት ዓርቢ ጸሓይ ኣብ እትዓርበሉ እዋን ብኡንብኡ ጀሚሩ ዝብል ባህላዊ ኣረኣእያ ምውድዳር ይግብኦ።

ማርቆስ እቲ እዋን ገና “መዓልቲ ምድላው፡ ማለት ቅድሚ ሰንበት መዓልቲ” እናተባህለ ከሎ፡ ድሮ ምሸት ከም ዝኣተወ ብግልጺ ይዛረብ። ሉቃስ ነቲ ቀብሪ ድሕሪ ምግላጹ፡ ድሕሪኡ ምስ ብርሃን ወይ ወጋሕታ ዝተኣሳሰር ግሲ ተጠቒሙ ሰንበት ከም ዝቐረበት ይገልጽ።

ብርግጽ ምሉእ ሕቶ ቆጸራ ሰንበት በታ ሓንቲ ናይ ግሪኽ ቃል ክፍታሕ ኣይክእልን እዩ። ἐπέφωσκεν በይኑ። እታ ቃል ኣብ ዝተፈላለየ ኵነታት ምጥቃምን ኣብ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ዝነበሩ ኣይሁድ መዓልታት ምሕሳብ ዝጥቀሙሉ ሜላታትን’ውን ክምርመር ኣለዎ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ እዘን ክልተ ክፍልታት ብሓባር ክነበባ እንከለዋ ብቐሊሉ ክነጽግ ዘይግባእ ሕቶ የልዕላ፤

ሰንበት ድሮ ዓርቢ ጸሓይ ድሕሪ ምዕራባ ብኡንብኡ እንተ ተጀሚሩ ነይሩ፡ ማርቆስ ምሸት በጺሑ ድሕሪ ምባሉ፡ ስለምንታይ ሕጂ እውን ነቲ ሰዓት “መዓልቲ ምድላው፡ ቅድሚ ሰንበት ዘላ መዓልቲ” ኢሉ ዝጽውዖ፧ ስለምንታይከ ሉቃስ ኣብ ምዝዛም ቀብሪ፡ ንቐረባ ሰንበት ንምግላጽ ምስ ብርሃንን ወጋሕትን ዝተኣሳሰር ግሲ ዝጥቀም?

ስለዚ፡ ጸብጻብ ቀብሪ ጐይታ የሱስ፡ ሰንበት ምሸት ድዩ ብቀትሪ ዝጀመረሉ መጽናዕቲ፡ ብዕቱብ ክሕሰበሉ ይግባእ።

7. ማቴዎስ 28፡1፡ “ድሕሪ ሰንበት፡ ናብ ወጋሕታ ቀዳመይቲ መዓልቲ”

ማቴ 28፡1 ካልእ ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፍሊ እዩ።

እቲ ናይ ግሪኽ ቃላት ነቲ ግዜ ከምዚ ኢሉ ይገልጾ፤

ድሕሪ ሰንበት፡ ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ወጋሕታ ስለ ዝነበረት።

ብመሰረት እቲ ኣዝዩ ተፈጥሮኣዊ ቅደም ተኸተል ቅደም ተኸተል፤

ሰንበት ተዛዚሙ → እታ ኣብ መንጎ ዝነበረት ለይቲ ኣብ ወሰና ናይ ንግሆ ትበጽሕ → ቀዳመይቲ መዓልቲ ትወግሕ

እዚ ምስቲ ቀዳመይቲ መዓልቲ ካብ ወጋሕታ ትጅምር ዝብል ርድኢት ብባህርያዊ መንገዲ ይሰማማዕ።

ኣብ ኣርባዕቲአን ወንጌላት፡ እተን ኣንስቲ ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ናይቲ ሰሙን ኣንጊሀን ናብ መቓብር ከም ዝኸዳ ይምዝግባ።

ሰንበት ሰንበት ሰንበት ጸሓይ ምስ ዓረበት ምሉእ ብምሉእ ተዛዚሙ እንተዝኸውን ነይሩ፡ እተን ኣንስቲ ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ክሳብ ኣንጊሆም ካብ ዝጽበያ፡ ንምንታይ እየን ቀዳም ምሸት ብቕጽበት ናብ መቓብር ዘይከዳ?

ሓደ ሰብ ድሕነት፡ ጸልማት፡ ብርሃን ወይ ካልእ ግብራዊ ረቛሒታት ነቲ ምድንጓይ ከረድእ ከም ዝኽእል ብዝግባእ ክምልስ ይኽእል። ስለዚ እዚ ነጥቢ እዚ ጥራይ ወሳኒ ኣይኮነን።

ይኹን እምበር ምስቶም ካልኦት ክፍልታት ብሓባር ምስ ዝንበብ ግን ትርጉም ዘለዎ ኮይኑ ይቕጽል።

8. ዮሃንስ 20፡19፡ “ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን፡ ምሸት”

ዮሃንስ 20:19 ከምዚ ይብል፤

“ድሕሪኡ፡ ኣብታ መዓልቲ ምሸት፡ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ብምዃና...”

ብመሰረት እቲ ድሒሩ ዝመጸ ስርዓት ኣይሁድ ካብ ምዕራብ ጸሓይ ክሳብ ምዕራብ ጸሓይ፡ ሰንበት ምሸት ድሕሪ ምዕራብ ጸሓይ ብክልሰ-ሓሳብ ድሮ ናይ ካልኣይ መዓልቲ ምኾነ።

ምስናይዚ ግን ዮሃንስ ክሳብ ሕጂ ከምዚ ይብል፤

“ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን፡ ምሸት።”

እዚ እንተወሓደ ሓደ ጸሓፊ ሓድሽ ኪዳን ድሕሪ ቀትሪ ዝመጽእ ምሸት ገና ናይታ “መዓልቲ” ምዃና ክገልጾ ከም ዝኽእል ዘርኢ እዩ።

ብርግጽ ገለ ተርጐምቲ “ኣብታ መዓልቲ እቲኣ” ከም ቴክኒካዊ ትርጉም ኣቆጻጽራ ዘይኮነስ ከም ትረኻዊ መወከሲ መዓልቲ ትንሳኤ ጥራይ እዮም ዝርድእዎ።

ስለዚ እዚ ክፍሊ እዚ ከም እንኮ መርትዖ ዘይኮነስ ምስ ካልእ መርትዖታት ብሓባር ምጥቃም ዝበለጸ እዩ።

9. ድሕሪ ምሸት ወይ ለይቲ “ጽባሒቱ” ዝመጽእ ክፍልታት ሓድሽ ኪዳን

ሓድሽ ኪዳን ሓያሎ ተመሳሰልቲ ናይ ትረኻ ቅዲታት ዝሓዘ እዩ።

ማርቆስ 11 እታ ምሸት እቲኣ ከም ዝመጸት ተመዝጊቡ: ድሕሪኡ ብዛዕባ “ንጽባሒቱ” ይዛረብ።

ዮሃንስ 6 መጀመርያ ምሸት ከም ዝኣተወትን ድሮ ጸልማት ከም ዝነበረን ትገልጽ፣ ድሕሪኡ ጥራይ ድማ ብዛዕባ “ንጽባሒቱ” ትዛረብ።

ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 4 ድሮ ምሸት ስለ ዝነበረ፡ ሃዋርያት ክሳዕ “ንጽባሒቱ” ከም እተታሕዙ ተመዝጊቡ ኣሎ።

ግብ.

እዞም ትረኻታት እዚኦም ኩሎም ከም ተሪር ቀመር ኣቆጻጽራ ክሕሰቡ የብሎምን።

እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ግን፤

ምሸትን ለይትን ግድን ብኣውቶማቲክ ብጸሓፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ ከም መጀመርታ ንጽባሒቱ ዝሕሰብ ኣይነበረን።

10. “ዓሰርተው ክልተ ሰዓታት” ናይ መዓልትን ንግሆን መሰረት ዝገበረ ምሕላው ሰዓት

ጎይታናን ኣምላኽናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ከምዚ በለ።

“ኣብ መዓልቲ ዓሰርተው ክልተ ሰዓትዶ ኣይኰነን፧”
— ዮሃንስ 11:9

ሓድሽ ኪዳን ብተደጋጋሚ ንሳልሳይ ሰዓትን ሻድሻይ ሰዓትን ታሽዓይ ሰዓትን የመልክት።

ኣብ ትሕቲ እቲ ናይ ኣይሁድ ስርዓት ብርሃን መዓልቲ ኣብ ዓሰርተው ክልተ ክፋላት ምምቃል፤

ሳልሳይ ሰዓት ኣስታት ሰዓት 9፡00 a.m.፤
ሻድሻይ ሰዓት ኣስታት ፍርቂ መዓልቲ፤
ኣብ ታሽዓይ ሰዓት ኣስታት 3:00 p.m.

እዚ ዘርእየና ኣብ ጥንታዊት ዓለም ተራ ናይ መዓልቲ ምሕሳብ ኣብ ከባቢ ንግሆ ወይ ምብራቕ ጸሓይ ከም ዝጀመረ እዩ።

ይኹን እምበር ኣብ መንጎ፤

ዓሰርተው ክልተ ሰዓታት ብርሃን መዓልቲ ንምቑጻር መበገሲ ነጥቢ

ከምኡ’ውን...

ናይ ሓደ ምሉእ ናይ ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ናይ ካላንደር መዓልቲ ዶብ መዓልቲ

ክልቲኦም ናይ ግድን ሓደ ዓይነት ኣይኮኑን።

ስለዚ እዚ መርትዖ እዚ ንንግሆ መሰረት ዝገበረ ርድኢት ድሕረ ባይታ ደገፍ ክህብ ይኽእል እዩ፣ እንተኾነ ግን ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ልክዕ ሰዓት 6:00 a.m.

ሎሚ ንግብራዊ ምኽባር፡ ኣስታት 6:00–7:00 a.m.ናይ ከባቢ መደበኛ ሰዓት ከም ስርሒታዊ ዶብ ምጥቃም ቅኑዕ ስርዓት ክህብ ይኽእል እዩ፡ እዚ ግን ብንጹር ክግለጽ ይግባእ፤

ግብራዊ ኣገባብ ኣተገባብራ እምበር ብልክዕ 6:00 a.m.

11. ለይትን መዓልትን ብቐጻሊ ኣብ ዝተመደበሉ ግዜ ይምለሱ

ኤርምያስ 33 ብዛዕባ እቲ ብመለኮታዊ ስርዓት ለይትን ለይትን ዝምልከት ክልተ ኣገደስቲ መግለጺታት ዝሓዘ እዩ።

ኤርምያስ 33፡20 ከምዚ ይብል።

“ጐይታ ከምዚ ይብል፦ ኪዳነይ ምስ መዓልቲ፡ ኪዳነይ ምስ ለይቲ ክትሰብሩ እንተ ኽኢልኩም፡ መዓልትን ለይትን ኣብቲ ዝተመደበሎም ግዜ ከይመጹ…”

ኤርምያስ 33:25 ደጊሙ ከምዚ ዝስዕብ ይጠቅስ፤

ቃል ኪዳን ኣምላኽ ምስ ለይትን መዓልትን ከምኡ’ውን ጽኑዕ ስርዓት ሰማይን ምድርን።

እዞም ክፍልታት እዚኣቶም ለይትን መዓልትን ክልተ ፍሉያት ግን ከኣ ብቐጻሊ ዝደጋገሙ እዋናት በቲ ኣምላኽ ዝሰርዖ ስርዓት ዝምራሕ ምዃኑ ይገልጹ፤

መዓልቲ ኣብ ዝተመደበሉ ሰዓት ይመጽእ → ለይቲ ኣብ ዝተመደበሉ ሰዓት ይመጽእ → መዓልቲ መሊሱ ይምለስ

ተመሳሳሊ ተፈጥሮኣዊ ምጽምባር ኣብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ መግለጺታት ብተደጋጋሚ ይርአ ንቐጻሊ እዋናት ዝገልጽ፤

ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን — 1 ሳሙኤል 30:12፤ ዮናስ 1፡17፤ ማቴ 12፡40፤

ሸውዓተ መዓልትን ሸውዓተ ለይትን — እዮብ 2:13፤

ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን — ዘፍጥረት 7:4, 12፤ ዘጸኣት 24፡18፤ 34፡28፤ ዘዳግም 9:9, 18፤ 1 ነገ 19:8፤ ማቴዎስ 4፡2።

ኣብዞም ኣገላልጻታት እዚኣቶም፡ “መዓልቲ” ብተለምዶ ንጊዜ ብርሃን፡ “ለይቲ” ድማ ንጊዜ ጸልማት ዘመልክት እዩ። ብሓባር ድማ ብዘይ ምቁራጽ ተኸታታሊ ናይ መዓልትን ለይትን ይገልጹ።

እቲ ተደጋጋሚ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ቅዲ ናይ መዓልትን ለይትን ስለዚ ምስዚ ቅደም ተኸተል ይሰማማዕ፦

ብርሃን መዓልቲ → ምሸት → ለይቲ → ምምላስ ብርሃን መዓልቲ

እዚ መርትዖ እዚ፡ ንባዕሉ፡ ልክዕ ቴክኒካዊ ዶብ ነፍሲ ወከፍ ዕለት ዓውደ-ኣዋርሕ ዘቐምጥ ኣይኮነን። መጽሓፍ ቅዱስ ግና ንብርሃን መዓልትን ንድሕሪኡ እትስዕብ ለይትን ብተደጋጋሚ ከም ብተፈጥሮኡ ዚሰማማዕ እዋናት ጌሩ ከም ዚሕዞ እዩ ዚሕብር።

ምስ ዘፍጥረት 1፡ ክሳብ ንግሆ ክጸንሕ ዘይግባእ ዝምልከት ሕግታትን ካልኦት ኣብዚ መጽናዕቲ ዝተመርመሩ ክፍልታትን ብሓባር ክረአ እንከሎ፡ እዚ ተደጋጋሚ ለይትን ለይትን ቅዲ፡ እቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ቅደም ተኸተል መዓልቲ ስዒቡ ብለይቲ ክርዳእ ይኽእል ድዩ ዝብል ንምምርማር ተወሳኺ ደገፍ ይህብ፡ እቲ ዝቕጽል ዑደት ድማ ብርሃን መዓልቲ ምስ ተመልሰ መለለዪ ይኸውን።

12. ኣብ ካልኣይ ዘመነ ቤተ መቕደስ ድሮ ናይ ዓውደ ኣዋርሕ ክርክር ነይሩ።

ጥንታዊ ኣቆጻጽራታት ኣይሁድ ኣብ ምጽናዕ፡ ሓደ ኣገዳሲ ታሪኻዊ ሓቂ ክዝከር ኣለዎ፤

ጥንታዊት እስራኤል ኣብ ምሉእ ታሪኻ ግድን ሓደ ዘይልወጥ ስርዓተ ኣቆጻጽራ ጥራይ እያ ትጥቀም ነይራ።

መጽሓፍ ኢዮቤልን ኣብ 1 ሄኖክ ዝተንጸባረቐ ትውፊታት ስነ-ፍልጠት ስነ-ከዋኽብትን ኣብ ናይ 364 መዓልታት ጸሓያዊ ኣቆጻጽራ ዓቢ ኣተኩሮ ይህብ።

364 መዓልታት ዝጸንሕ ዓመት ብልክዕ፤

52 ምሉእ ሰሙናት።

መጽሓፍ ኢዮቤል ምዕራፍ 6 ውን፡ ሰባት ዕለታት ብምዕዛብ ወርሒ እንተ ወሲኖም፡ በዓላትን ሰናብትን ኣብ ስርዓት ኣልቦነት ክወድቁ ከም ዝኽእሉ የጠንቅቕ።

እዚ ድማ ኣብ ዘመነ ካልኣይ ቤተ መቕደስ ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብ ኣይሁድ ርኡይ ናይ ኣቆጻጽራ ክርክር ከም ዝነበረ ዘርኢ እዩ።

ስለዚ፡ ገለ ክፍልታት ኢዮቤል፡ ድሕሪ ምዕራባ ጸሓይ ሓድሽ ዕለት ዝጀመረሉ ስርዓት ዘንጸባርቕ እኳ እንተኾነ፡ እዚ ብግልባጡ ተጠቒምካ ከምዚ ዝስዕብ ንምርግጋጽ ኣይከኣልን፤

“እዚ ግድን እቲ ናይ መጀመርታ ስርዓት ሙሴ እዩ ነይሩ።”

ኢዮቤል ንባዕሉ ናይ ካልኣይ ቤተ መቕደስ ዘመን ስራሕ ኮይኑ ኣብ ውሽጢ እቲ ዘመን ሓደ ፍሉይ ትውፊት ዘንጸባርቕ እዩ።

13. ገለ ዘመናውያን ኣይሁዳውያን ምሁራት እውን ንኣጋ እስራኤላውያን ንግሆ መዓልቲ ዶብ ይምጉቱ እዮም።

ኣብ መበል ዕስራ ዘመን ዝነበሩ ሓያሎ ኣገደስቲ ምሁራት ኣይሁድ ነዛ ሕቶ እዚኣ መርሚሮምዋ እዮም።

ጁልያን ሞርገንስተርን ቀዳሞት እስራኤል ሓደ እዋን ካብ ምብራቕ ወይ ወጋሕታ ክሳብ እታ ዝቕጽል ምብራቕ ወይ ወጋሕታ ጸሓይ ትቖጽራ ከም ዝነበረትን፡ እቲ ካብ ምዕራብ ጸሓይ ክሳብ ምዕራብ ጸሓይ ዝነበረ ስርዓት ድማ ድሒሩ ከም ዝማዕበለ ይምጉት።

ያቆብ ዜድ ላውተርባክ ተመሳሳሊ ኣረኣእያ ኣቕረበ፣ ኣብ እስራኤል ቅድሚ ስደት ዝነበረት መዓልቲ ምሕሳብ ምስቲ ድሒሩ ዝመጸ ረቢናዊ ስርዓት ናይ ግድን ተመሳሳሊ ከምዘይኮነን ገለ ልምድታት ቤተ መቕደስ ድማ ለይቲ ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ መዓልቲ ዝስዕብ ዝነበረ ናይ ቀደም መትከል ከምዝዓቀበን ይምጉት።

ፒ.ጀይ.ሄውድ ብተወሳኺ ብሕግታት መስዋእቲ፡ ዘፍጥረትን ክፍልታት ሓድሽ ኪዳንን ኣቢሉ ናይ ንግሆ መዓልቲ ዶብ ክህሉ ከም ዝኽእል ተዘራሪቡ።

እዚ መጽናዕትታት እዚ ዘመናዊ ምሁርነት ኣብ ሓደ ድምጺ ኣብ መደምደምታ ከም ዝበጽሐ ዘረጋግጹ ኣይኮኑን።

ይኹን እምበር፡ ከምዚ ዝስዕብ የረድኡ፤

ቀዳሞት እስራኤል ኣብ መጀመርታ ናይ ንግሆ መዓልቲ ዶብ ተጠቒማ ክትከውን ትኽእል እያ ዝብል ኣረኣእያ ምሁራዊ ቅድመ ኩነት ዘይብሉ ዘመናዊ ምህዞ ጥራይ ኣይኮነን።

ኣብ ኣካዳሚያዊ መፅናዕቲ ብወግዒ ዝቐረበን ዝተዘተየሉን መርገፂ እዩ።

14. ስቓይ ጐይታን “ሳልሳይ መዓልቲ” .

ኣርባዕቲኦም ወንጌላት ንመዓልቲ ስቕለት ጎይታ የሱስ ከምዚ ዝስዕብ ይገልጹ፤

መዓልቲ ምድላው።

ጎይታ እውን ከም ዝትንስእ ብተደጋጋሚ ተነብዩ እዩ፤

ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ።

ኣብ ሉቃስ 24፡21 ኣብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ድሕሪ ቀትሪ እቶም ክልተ ደቀ መዛሙርቲ ኣብ መንገዲ ኤማሁስ ዝነበሩ ከምዚ ኢሎም።

“እዚ ነገራት ካብ ዝፍጸም ሎሚ ሳልሳይ መዓልቲ እዩ።”

እቲ ስቕለት ዓርቢ እንተ ኣጋጢሙ፤

ዓርቢ = ቀዳመይቲ መዓልቲ
ቀዳም = ካልኣይ መዓልቲ
ሰንበት = ሳልሳይ መዓልቲ

እዚ ምስቲ “ብሳልሰይቲ መዓልቲ ተላዒሉ” ዝብል ኣበሃህላ ብባህርያዊ መገዲ ይሰማማዕ እዩ።

ስለዚ፡ ነቲ “ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን” ዝብል ኣበሃህላ ንምሕታት ጥራይ፡ ስቕለት ናብ ሓሙስ ምግዓዝ ኣየድልን።

15. “ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ኣብ ልቢ ምድሪ” ማለት “ምሉእ ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ተቐቢርካ” ማለት ኣይኮነን።

ማቴ 12፡40 ከምዚ ይብል፤

“ከምኡ ድማ ወዲ ሰብ ኣብ ልቢ ምድሪ ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ኪኸውን እዩ።”

እቲ ኣገላልጻ ድማ፤

“ኣብ ልቢ ምድሪ”

ኣብ ክንዲ እቲ “ኣብ ውሽጢ መቓብር ኣብ ትሕቲ መሬት” ዚብል ተራ ኣገላልጻ።

ጐይታ ኣብ ጌተሰማኒ ምስ ተኣስረ ከምዚ በለ።

“እዚ ሰዓትካን ሓይሊ ጸልማትን እዩ።”
— ሉቃስ 22:53

ስለዚ ሓደ ክኸውን ዝኽእል መንፈሳዊ ትርጉም ጐይታ ብሓሙስ ምሸት ካብ ዝተኣስረሉ ግዜ ጀሚሩ ድሮ ናብቲ ኣብ ትሕቲ ሓይልታት እዛ ዓለምን “ሓይሊ ጸልማትን” ዝተገዝኣሉ ዘመን ኣትዩ ምንባሩ እዩ።

በዚ ድማ፤

ሓሙስ ምሸት
ዓርቢ መዓልቲ
ዓርቢ ምሸት
ቀዳም መዓልቲ
ቀዳም ምሸት
ሰንበት ኣንጊሁ ንግሆ፡ ብርሃን ክወግሕ ከሎ

ከምዚ ዝስዕብ ክቑጸር ይኽእል፤

ሰለስተ ለይትን ሰለስተ ናይ መዓልትን ግዜ

ጐይታ ገና ከሎ፦

ዓርቢ ተሰቒሉ፡ ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ፡ ሰንበት፡ ተንሲኡ።

እዚ ትርጉም እዚ ነቲ “ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን” ከምኡ’ውን “ብሳልሰይቲ መዓልቲ ዝተንስአ”ን ነቲ ብወንጌል ንመዓልቲ ስቕለት መዓልቲ ምድላው ዝብል ስያመ ከይቀየረ ሓቂ ኮይኑ ክጸንሕ የኽእል።

16. ናይ ሰብዓን ክልተን ክኾኑ ዝኽእሉ ውህደታት ንጽጽራዊ ቅርጺ

እዞም ዝስዕቡ ተለዋዋጢ ረቛሒታት ብዝተፈላለየ ውህደት እንተተሰሪዖም፤

ሓደ መዓልቲ ይስዕብ ድዩ ኣይስዕብን ሀ ለይቲ–መዓልቲ ወይ መዓልቲ–ለይቲ ቅደም ተኸተል፤

ጐይታ ኣብ ራብዓይ፡ ሓምሻይ ወይ ሻድሻይ መዓልቲ ሰሙን መከራ እንተ ኣጋጠሞ፤

ብለይቲ ሻብዐይቲ መዓልቲ፡ ብመዓልቲ ሻብዓይ መዓልቲ፡ ብለይቲ ቀዳመይቲ መዓልቲ፡ ወይስ ብመዓልቲ ቀዳመይቲ መዓልቲ ተንሲኡ፤

ከምኡ’ውን እተን “ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን” ካብ ምቕባር፡ ሞት ወይ ማእሰርቲ ይቑጸራ ድየን፤

ሽዑ ጠቕላላ ቁጽሪ ናይ ክልሰ-ሓሳባዊ ውህደታት፤

2 × 3 × 4 × 3 = 72 ተኽእሎታት።

ድሕሪኡ እዚ ተኽእሎታት እዚ ምስ ኣርባዕተ ቅዱሳት ጽሑፋት ኪፍተን ይኽእል እዩ፦

ጐይታ ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ተንሲኡ፤
ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን ኣብ ልቢ ምድሪ ነበረ፤
እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ድሕሪ ቀትሪ ገና ሳልሳይ መዓልቲ ትበሃል ነበረት፤
ምሸት መዓልቲ ስቕለት ገና መዓልቲ ምድላው ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ።

እዚ ማዕቀፍ እዚ ናይ ሒሳብ መርትዖ ዘይኮነስ ንጽጽራዊ መሳርሒ እዩ፣ ምኽንያቱ እቶም ተለዋዋጢ ረቛሒታት ትርጉማዊ ስለዝኾኑን ናይ ግድን ነጻ ኣይኮኑን። ኣብ ውሽጢ እቶም ኣብዚ ዝተመርመሩ ግምታት፡ እቲ ንኣርባዕቲኦም ኩነታት ብዝያዳ ዝተኣሳሰረ ዝመስል ውህደት፡፤

መዓልቲ ብቐትሪ ትጅምር፤ ጐይታ ሓሙስ ለይቲ ተኣስረ፤ ዓርቢ ተሳቐየ፤ ሰንበት ኣንጊሁ ንግሆ ተንስአ፤ “ሰለስተ መዓልትን ሰለስተ ለይትን” ድማ ካብቲ ሓሙስ ለይቲ ኣብ ትሕቲ ሓይሊ ጸልማት ዝኣተወሉ ግዜ ጀሚሩ ይቑጸር።

እዚ ውጽኢት እዚ ምስቲ ካብ ዝሓለፉ ክፍልታት ዝተረኽበ መደምደምታታት ብቐረባ ይሰማማዕ።

17. መደምደምታ

ዘፍጥረት፡ ሕጊ ሙሴ፡ ታሪኻዊ መጻሕፍቲ፡ ወንጌላት፡ ካልእ ትረኻታት ሓድሽ ኪዳን፡ ስነ-ጽሑፍ ካልኣይ ቤተ መቕደስን መጽናዕትታት ጥንታዊ ኣቆጻጽራ ዓውደ-ኣዋርሕ ኣይሁድ ብሓባር ምስ ዝረኣዩ፡ ብዕቱብ ክሕሰበሉ ዝግባእ መደምደምታ ይቕልቀል፤

ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብግልጺ “ሰሙናዊ ሰንበት ካብ ዓርቢ ዕራርቦ ጸሓይ ክሳዕ ቀዳም ጸሓይ ክትዓርብ ወትሩ ክኽበር ኣለዎ” ዝብል ጥቕሲ የለን።

ብኣንጻሩ፡ ብዙሓት ክፍልታት ቅዲታት የቕርቡ፡ ኣብዚ ድማ፤

ንግሆ ትርጉም ምጅማር ሓድሽ መዓልቲ ይስከም፤ ብርሃን መዓልቲ ምሸትን ለይትን ይስዕብ፣ ድሕሪኡ ድማ ንጽባሒቱ ንግሆ፤ ሻድሻይ መዓልቲ ብለይቲ ምስ ሓለፈት፡ ንጽባሒቱ ንግሆ “ሎሚ ሰንበት” ይበሃል፤ ከምኡውን ኣብ ዝተወሰኑ ትረኻታት ሓድሽ ኪዳን፡ ሓደ ምሸት ክሳብ ሕጂ ምስታ ቅድሚኡ ዝነበረት መዓልቲ ዝተኣሳሰር እዩ።

ዘሌዋውያን 23 ንመዓልቲ ምትዕራቕ “ካብ ምሸት ክሳብ ምሸት” ንምኽባር ዝሃቦ ትእዛዝ፡ ነታ ፍልይቲ ቅድስቲ መዓልቲ ፍሉይ ስርዓት እዩ፤ ብዘይ ተወሳኺ መርትዖ፡ ብቐጥታ ከም ኣድማሳዊ ናይ መዓልቲ-ዶብ ቀመር ንነፍሲ ወከፍ ሰሙናዊ ሰንበት ክሕሰብ የብሉን።

ስለዚ ብዝግባእ ክቐርብ ይኽእል እዩ፤

ሰንበት ሻብዓይቲ መዓልቲ ንብምልእታ ሻብዓይቲ መዓልቲ ከም ዘጠቓልል ርዱእ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ማለት ካብ መጀመርታ ቀዳም ቀትሪ፣ ክሳብ ቀዳም ምሸትን ለይትን፣ ክሳብ መዓልቲ ሰንበት ዝጅምር።

ኣብ ግብራዊ ምኽባር ሎሚ፡ ምብራቕ ጸሓይ ከከም ወቕትን ላቲቱድን ስለ ዝፈላለ፡ ከምኡ’ውን ገለ ዞባታት ንቡር ምብራቕ ወይ ምዕራብ ጸሓይ ዘይብሉ እዋናት ስለ ዘጋጥሞም፡ ኣጠቓቕማ ብግምት ካብ ሰዓት 6፡00–7፡00 a.m ከም ግብራዊ ዶብ ቅኑዕነት ክህብ ይኽእል እዩ።

ይኹን እምበር፡ እቲ ኣገዳሲ ነገር ንውሑዳት ደቓይቕ ወይ ካልኢታት ምክታዕ ዘይኰነስ፡ ነዚ ምፍላጥ እዩ፤

ሰንበት እታ ብእግዚኣብሔር ዝተባረኸት ሻብዐይቲ መዓልቲ እያ።

ዓርቢ መዓልቲ ምድላው እዩ፣ ምእመናን ንሰንበት ንምቕባል ብስጋን ብመንፈስን ዝዳለዉሉ መዓልቲ እዩ። ካብ መጀመርታ ናይ ሻብዓይ መዓልቲ ብርሃን መዓልቲ ክሳብ መጀመርታ ናይታ ንጽባሒቱ መዓልቲ ብርሃን ፍጥረትን በጃን ኣምላኽ ይዝክሩ፡ ነቲ ኣብ ትሕቲ ጸጋ ዝሃቦ ዕረፍቲ የስተማቕሩ፡ ነቲ ዝመጽእ ዘለኣለማዊ ዕረፍቲ ድማ ብሃንቀውታ ይጽበዩ።

“እግርኻ ካብ ሰንበት፡ ኣብታ ቅድስቲ መዓልተይ ባህታኻ ካብ ምግባር፡ ንሰንበት ድማ ባህታ፡ ቅድስቲ መዓልቲ ኣምላኽ ክብርቲ እንተ ኢልካያ፡ መገድኻ ከይገበርካ፡ ባህታኻ ከይረኸብካ፡ ቃላትካ ከይተዛረብካ ድማ እንተ ኣኽቢርካዮ፡ ሽዑ ብኣምላኽ ትሕጐስ፡ ንሱ ድማ ኣብ በሪኽ ቦታታት ምድሪ ክትጋልብ፡ ብመግቢ ድማ ክምግበካ እዩ። ኣፍ ኣምላኽ ተዛሪቡ እዩ እሞ፡ ውርሻ ኣቦኻ ያእቆብ።”

— ኢሳይያስ 58፡13-14